Ik ben Boer Tim van CSA ’t Lekkerland en men heeft mij gevraagd iets te schrijven over voedselzekerheid. Ik ben vereerd om iets over dat thema te mogen schrijven. Als CSA boer tracht je de voedselproductie op een ecologisch en economische alternatieve manier te benaderen. Daarom wil ik beginnen met eerst de principes van een CSA boerderij kort toe te lichten. CSA staat voor community supported and supporting agriculture. Landbouw ondersteund door de lokale gemeenschap en landbouw die de lokale gemeenschap ondersteunt. Dus geen boontjes uit Kenia of asperges uit Peru maar lokale seizoensgebonden, gezonde, biologische groenten (of fruit, vlees of granen).
Een CSA boerderij werkt met rechtstreekse verkoop aan de klanten via vaste abonnementen. Er zijn 2 systemen binnen CSA: Het eerste systeem is, zoals bij ons, een zelfoogstboederij, waar mensen zelf hun groenten komen oogsten. De boer teelt en verzorgt de groenten tot ze oogstklaar zijn en laat dan via verschillende kanalen weten aan de deelnemers wanneer de groenten klaar zijn. Een andere mogelijkheid is dat er gewerkt wordt met pakketten die de deelnemers kunnen ophalen op een voorhand bepaald tijdstip. Een constante bij CSA is het werken met vaste klanten die zich in het begin van het jaar engageren om een heel jaar groenten te komen halen bij de boerderij. Ze betalen dus een jaarlijkse deelnemersbijdrage waarvoor zij een heel jaar lang verzekerd zijn van gezonde, lokale voeding en de boer verzekerd is van zijn inkomen.
Een CSA boerderij is een ecologische boerderij omdat:
Een 2de belangrijk principe is lokale fairtrade: Door de voorafbetaling is de boer verzekerd van zijn inkomen. De boer werkt met transparante boekhouding zodat de klanten weten hoeveel het kost om hun voedsel te telen en hoeveel loon de boer zichzelf hiervoor kan betalen. Er is ook, in de mate van het mogelijke, medezeggenschap over het loon van de boer en het productieproces van het voedsel.
Het derde principe is voeding ook een sociaal aspect heeft. Dat wil men belichten door regelmatig samen te komen, samen te eten, samen te feesten, de oogst te vieren, en af en toe de boer te ondersteunen op meewerkdagen.
Wat heeft dit met voedselzekerheid te maken? Het belangrijkste aspect is het ecologische aspect. CSA is een vorm van regeneratieve landbouw. Dat is landbouw die de schade die ons voedselsyteem heeft aangericht, probeert te herstellen. De huidige landbouw brengt enorme schade aan onze bodems, aan de natuur, aan de voedingswaarde van ons eten en dus ook aan de gezondheid van ons lichaam. In verband met de gezondheid voor ons lichaam wil ik jullie de volgende one-liner graag meegeven: ‘Je kan beter de boer betalen om je gezond te houden i.p.v. de dokter om je te genezen’.
De regeneratieve boer probeert de schade te herstellen door in de eerste plaats zorg te dragen voor de bodem. Dit doet hij door vruchtwisseling en biodiversiteit, door geen kerende bodembewerkingen toe te passen, door voldoende groenbemester te integreren in ons teeltplan,… . Dit zorgt voor een rijk bodemleven vol bacteriën, schimmels, regenwormen,…die ons bodem vruchtbaar houden en de voedingstoffen beschikbaar stellen van de plant.
Het is de ‘soil’, de toplaag van de bodem die ons al duizenden jaren verzekerd heeft van leven op aarde en die de laatste 80 jaar tegen een ijzingwekkend tempo gedegradeerd wordt door monocultuur, pesticiden, herbiciden, kunstmest, te zware machines en kerende bodembewerkingen,… .
Dat we de hedendaagse grootschalige landbouw nodig hebben om de wereld te voeden en om onze voedselzekerheid naar de toekomst te verzekeren is één van de grootste misverstanden die er leeft en in stand gehouden wordt. De agro-industrie is 1 van de grootste vervuilers en uitstoters van CO2. We branden het regenwoud plat om soja te telen voor het voederen van onze koeien en varkens. En vervolgens vervuilen we onze gronden en rivieren met het teveel aan mest. We hebben in België 6 miljoen varken, waarvan we het vlees exporteren naar China.
De agro-industrie is vooral bedoeld om goedkoop een gemakkelijk verkoopbaar product te vermarkten. De massaproductie maakt eten zo goedkoop dat wegsmijten van 70% van ons voedsel weggezet kan worden als ‘collateral dammage’. Zolang de Panos en andere ketens in de stations ons kunnen verleiden met de geur van verse worstenbroodjes, blijft de kassa rinkelen, maar met voedselzekerheid heeft dit niets te maken.
We zijn op weg naar een enorme grote crisis waar vruchtbare landbouwgrond een schaars goed wordt. Door de klimaatopwarming zijn er steeds meer gebieden waar landbouw quasi onmogelijk wordt. `Verwoestijning/verzilting en droogtes afgewisseld met extreme regenval bedreigen ondertussen zelfs onze west-vlaamse aardappelboeren.
Als je weet dat de vruchtbaarheid van uw bodem uitgedrukt wordt in het percentage koolstof in uw bodem (=organische stof = hummus = soil), dan weet je dat een gezonde bodem CO2 capteert en dankzij het bodemleven vastlegt als stabiele koolstof. Het wondere van de natuur is dat het zichzelf in stand houdt. Door fotosynthese en een gezond bodemleven, halen planten CO2 uit de lucht en veranderen dat in vruchtbare grond. Dit proces wordt echter omgedraaid als we op een verkeerde manier aan landbouw doen. Gangbare landbouw doodt al het leven in de bodem door het gebruik van pesticiden, monocultuur en verkeerde bodembewerkingen. Het organisch stofgehalte, en dus de vruchtbaarheid van deze bodem, gaat jaarlijks achteruit en de CO2 wordt terug gelost in de atmosfeer. Biologische landbouw daarentegen bouwt de vruchtbaarheid van de bodem opnieuw op en zorgt ervoor dat de landbouwgrond, net als natuurgebieden, de CO2 terug vastleggen in de bodem.
Wie spreekt over voedselzekerheid moet beseffen dat die voedselzekerheid niet afhangt van de hoeveelheid kilo’s die we vandaag van onze gronden kunnen halen met allerlei hulpmiddelen. Maar moet rekening houden met hoe we morgen al die monden nog gaan voeden.
De ongemakkelijke waarheid die daar ook aan gekoppeld zit, is dat we onze eetgewoontes moeten veranderen. De agro-inudstrie zorgt vooral voor vleesproductie met soja uit Zuid-Amerika en met maïs. Vandaar dat we op onze landbouwgronden zoveel mäis zien staan. Dit is echter een heel destructieve en niet langer houdbare manier om aan onze eiwitvoorziening te voldoen. En als we er willen voor zorgen dat we binnenkort ook nog kunnen genieten van een lekker stukje vlees, dan moeten we nu beseffen dat dit een luxeproduct is. Op dit moment wordt nog steeds 80% van de wereld gevoed door kleinschalige, familiale landbouw. De agro-industrie voorziet vooral de rijkere mensen van de wereld van goedkoop vlees. We moeten onze landbouwgrond opnieuw gaan gebruiken voor lokale groententeelt en onze eiwitbehoeftes gaan halen uit peulgewassen zoals bonen en erwten,… . Op deze manier kunnen we onze bodems herstellen. Peulgewassen zijn vlinderbloemigen en nemen stikstof uit de lucht en steken die, met behulp van bacteriën aan hun wortels, vast in de bodem. Vlinderbloemigen doen dus aan natuurlijke bemesting van onze bodem, vandaar de term groenbemesters. Verder zijn vlinderbloemigen een heel gezonde manier om aan onze eiwitbehoefte te voldoen, eiwitten die we anders eerst door een koe laten verteren (sojabonen) en wij pas tot ons kunnen nemen door het eten van vlees.
Ik kan hier boeken van volschrijven maar hoop dat ik jullie in dit relatief korte artikel al wat inzichten heb kunnen bijbrengen en u vooral heb doen inzien dat voedselzekerheid enkel kan voorzien worden door herstellende landbouw en niet door een roofbouw te plegen op onze planeet om nu goedkope, ongezonde wegwerpvoeding te produceren.
Hieronder nog enkele lees-, luister- en kijktips voor mensen die meer willen weten over het thema. Je bent ook altijd welkom op ’t Lekkerland om eens een babbeltje te slaan op onze boerderij.
https://www.youtube.com/watch?v=uf8dF0agJEk. Kiss the ground
https://ilvo.vlaanderen.be/nl/dossiers/bodem-koolstofopslag
https://www.vrt.be/vrtmax/podcasts/radio-1/-/-weetikveel/14/de-geschiedenis-van-ons-eten/
