Als de laatste boom geveld is, eten we ons geld wel op. Kapitalisme versus de aarde’

Ludo De Witte is een dwarsligger maar een dwarsligger die zijn huiswerk maakt. Ook deze keer. Hij ziet dat we al sinds meer dan 30 jaar gewaarschuwd werden dat klimaatwijziging onze menselijk omgeving dreigt te verwoesten. Hij weet ook dat we al decennia om de oren geslagen worden met rapporten die erop wijzen dat de menselijke activiteit hiervan de oorzaak is. En hij weet ook dat nu zelfs zowat alle landen en hun regeringen (als we Trump even buiten beschouwing laten) bewust ervan zijn dat we dringend ervoor moeten zorgen dat de onvermijdelijke temperatuurstijging onder de 2°C moeten blijven. Zo niet dan worden een aantal zelfopwarmende processen in gang gezet die niet meer te stoppen zijn met vermindering of zelfs stoppen met uitstoot van broeikasgassen. We zien nu al de effecten van de opwarming in frequentere en meer verwoestende stormen, in snel smeltende ijskappen, in verdwijnende gletsjers, …
En toch. Op 30/10/2017 koppen de kranten: “De hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer is vorig jaar sneller gestegen dan ooit tevoren.” Ludo De Witte noemt dat in zijn boek: “slaapwandelend naar de afgrond”. Met meer dan 90 verwijzingen illustreert hij de ernst van de toestand. Ondanks de zovele klimaatconferenties en -akkoorden. En hij legt meteen de vinger op de wonde: “Alle internationale klimaatverdragen lijden aan dezelfde kwaal: Ze steunen alle op het sacrosante dogma dat aanhoudende economische groei niet, nooit ter discussie mag staan.”

Nog 12 jaar.
Vervolgens onderzoekt hij of de goodwill die politici, media, organisaties, bedrijven, … ten toon spreiden inderdaad ook de mogelijkheid in zich hebben om inderdaad nog iets te veranderen. De voorbeelden en argumenten die hij aanhaalt laten het ergste verwachten. Bijvoorbeeld het klimaatakkoord van Parijs staat garant voor een stijging van 2,7 tot 3,5°C. Dixit Jos Delbeke (hoofd van het directoraat-generaal Klimaat van de Europese Commissie). Of nog: In 2013 spendeerden regeringen wereldwijd 550 miljard aan directe subsidies voor fossiele energieconsumptie. Subsidies voor hernieuwbare energie waren goed voor 121 miljard dollar. Ook de voorbeelden van initiatieven van de grote bedrijven geven aan dat het niet meer is dan gerommel in de marge.
We weten ondertussen ook dat de maximale 2°C stijging betekent dat we nog maar 600 gigaton broeikasgassen in de lucht mogen sturen. Vorig jaar piekten we op bijna 50 gigaton. Nog 12 jaar te gaan dus.

Moeten we allemaal wat minder verbruiken?
Ludo De Witte stoort zich ook mateloos aan organisaties, opinieleiders en zeker bewindvoerders die doen alsof individuele matiging de oplossing is voor het klimaatprobleem. Volgens hem “is (het) een illusie dat in een kapitalistische samenleving de meerderheid van de bevolking kan worden overtuigd om anders te gaan leven”. Zoals Naomi Klein zegt: “Veel mensen proberen hun levens zo te veranderen dat hun consumptie vermindert. Maar als deze vormen van vraaggestuurde emissiereducties moeten gebeuren op een schaal die vereist is, dan kan men dat niet overlaten aan de lifestylebeslissingen van stedelingen die op zaterdagnamiddag graag naar boerenmarkten gaan en gerecycleerde kledij dragen. We hebben een alomvattend beleid en programma’s nodig die lage-uitstootkeuzes voor iedereen eenvoudig en gemakkelijk maken. Bovenal moet dat beleid rechtvaardig zijn, zodat mensen die het moeilijk hebben niet wordt gevraagd om nog meer in te leveren om de extra consumptie van de rijken te compenseren”.

Wie organiseert?
Ook de organisaties die zich links noemen hebben tot hiertoe gefaald. Sp.a wil geen antikapitalistische structurele maatregelen. Ze ijvert wel voor inzetten op energiezuinigheid, klimaatneutrale maatregelen van lokale besturen, een verbeterde koolstofemissiehandel. En wil op termijn een koolstoftaks invoeren. Dat gaat het klimaat niet redden. De traditionele ‘groene’ beweging vraagt zich wel af of het economisch model uit de twintigste eeuw nog wel een toekomst heeft, gezien de toenemende ongelijkheid, de dreigende ineenstorting van de biodiversiteit en de klimaatverandering die de planeet bedreigt. Maar ook hier is het zoeken naar een beleid dat de oorzaken aanpakt. De Witte stelt dat bewegingen zonder machtsanalyse geen ambitie hebben en in feite niet willen winnen (= the refusal to win). “Begrippen als winstlogica, concurrentie, kartelvorming, oligopolies, monopolies, lobby’s, kapitaalvlucht, acquisities, speculatie, hefboomfondsen, belastingparadijzen: ze komen zelden of nooit voor in hun abstracte analyses.”

Groei
Terug naar het begin: is het inderdaad het dogma van aanhoudende economische groei dat ons de das omdoet? En hoe noemen we dat economisch systeem dan? En is er een ander economisch model?
Natuurlijk lijkt het onwezenlijk te veronderstellen dat iemand een oneindige economische groei op een eindige planeet sowieso kan verdedigen. Een gemiddelde jaarlijkse groeivoet van 3% (waar de EU voor gaat) verdubbelt de mondiale productie elke 25 jaar of 16 keer meer in één eeuw.
En toch. Ook hier komen de overtuigde voorstanders van een nulgroei, gepaard met een drastische herverdeling, zelden in het nieuws. In de loop van de maand augustus, met “overshoot day” worden we er nog eens aan herinnerd dat we jaarlijks 1,7 aardes nodig hebben voor onze jaarlijkse productie. Nochtans bestaan de organisaties die oproepen voor een “steady state economy” al decennia. Je kan zelfs beginnen in 1972 met het boek “Grenzen aan de groei” van Forrester en Meadows. Econoom Daly Herman werkt al jaren met zijn groep Casse (http://www.steadystate.org) aan de concepten van een duurzame economie gebaseerd op nulgroei. Ook in België verschenen meerdere boeken op de markt zoals “Einde aan de groei” van Richard Heinberg en “Welvaart zonder groei” van Tim Jackson.
De Witte gaat nog verder terug in de geschiedenis en verwijst naar Karl Marx die het kapitalisme beschreef als een economisch systeem dat niet kan bestaan zonder groei. Door de interne dynamiek van het kapitalisme zal de groei doorgaan tenzij het kapitalisme gestopt wordt.

Actie
Volgens De Witte zijn we de fase van studie, onderzoek, sensibilisatie dan ook voorbij. We weten waar we voor staan. Ofwel een ander economisch systeem ofwel de catastrofe.
Dat ander economisch systeem geeft De Witte een naam: het ecosocialisme. Het pad dat hij aangeeft: “Wezenlijke verandering staat of valt met progressieve regeringen die steunen op een zelfbewuste, gemobiliseerde bevolking en die op ramkoers gaan met de industriële mastodonten en de haute finance. Een overheid die ook de publieke commons koestert zoals openbaar vervoer, post, onderwijs, waterwerken, gasbeheer, elektriciteitsdistributie, brandweer, bibliotheken en musea ... met onze sociale kern en de vakbonden als harde kern.”

Misschien zijn er ook andere effectieve en efficiënte keuzes mogelijk. Ludo De Witte zal ze ongetwijfeld graag horen. Dat er hier en nu iets moet gebeuren is wel duidelijk.

Ludo De Witte stelt zijn boek voor
Op donderdag 14 december van 20:00 tot 23:00
Oud Gemeentehuis, A.Van Landeghemstraat 101, Willebroek

transitie

aankondigingen

  • No upcoming events available

grotegeld

gastvrijegemeente

waar we de mosterd halen

Ideetje/weetje

'In ons kapitalistische systeem zit een weeffout: alle rijkdom komt in handen van een relatief klein groepje mensen terecht. Dat groepje, dat steeds meer land, bedrijven en grondstoffen bezit, is erbij gebaat dat de anderen consumeren. In plaats van die anderen meer salaris te geven om die consumptie te betalen, lenen zij hen geld uit - tegen rente. Zo vergroten zij hun eigen rijkdom, terwijl de rest meer schulden opbouwt. Dat systeem explodeert nu.'
Paul Jorion in De Standaard

De Wereld Morgen

Israël koloniseert, dexia financiert